آخرین مطالب

فضائل أم المومنین خدیجه (س)/ منابع تاریخی چه گفته‌اند؟ دینی و مذهبی

فضائل أم المومنین خدیجه (س)/ منابع تاریخی چه گفته‌اند؟

  بزرگنمایی:

 تبسم مهر، گروه فرهنگ: متنی که ادامه می‌آید گزارشی تحقیقی – تاریخی است درباره فضایل ام المومنین، بانو خدیجه کبری (س) همسر پیامبر مکرم اسلام (ص) به قلم محمدجواد گودینی.

گودینی، مدرک دکتری زبان و ادبیات عرب از دانشگاه تهران دارد. او پژوهشگر تاریخ اسلام و استاد دانشگاه و نویسنده کتاب‌هایی چون «صعود و سقوط ادبیات سیاسی در عصر بنی‌امیه» (تالیف مشترک با مجتبی زارعی)، «بررسی تحلیلی صلح امام حسن (ع) و آغاز خلافت اموی»، «بررسی و تحلیل زندگی سید حمیری و گزیده اشعارش»، «بررسی، شرح و تحلیل قصیده فرزدق در ستایش امام سجاد (ع)»، «تاملی بر زندگانی و سخنان امام حسن عسگری (ع)»، «چهل حدیث در فضائل حضرت فاطمه زهرا (س)»، «واکاوی زندگانی و سخنان عمربن‌عبدالعزیز» است.

این گزارش به بهانه سالروز ازدواج پیامبر اکرم (ص) و حضرت خدیجه (س) منتشر می شود و مشروح آن در ادامه می آید:

خدیجه دختر خویلد (س) بانویی والا مقام در تاریخ اسلام بود و نقش بی‌بدیلی در گسترش آیین توحید و حمایت از رسول اکرم (ص) ایفا کرد. از دامان پاک این بانوی سترگ جهان بشریت، دختی گرانقدر به نام فاطمه ی زهرا (س) متولد شد که ذریه و نسل خاتم پیامبران (ص) از او (س) جریان یافته است و آن بانوی بزرگوار (س) را می‌توان مادر اهل بیت طاهرین (ع) نامید؛ همانان که پیامبر گرامی اسلام (ص)، بُغض و نفرت آنان (ع) را نفاق نامیده و چنین فرموده است: هر آن کس که ما اهل بیت (ع) را دشمن دارد، او منافق است. (1) همچنین فرموده است: من در میان شما دو چیز را به یادگار می‌نهم؛ تا زمانی که به آن دو تمسک جویید، هرگز گمراه نخواهید شد؛ کتاب خدا و عترتم [اهل بیتم]. این دو از یکدیگر جدا نخواهند شد تا در حوض بر من وارد شوند. (2)

همچنین از رسول خدا (ص) روایت شده است که فرمود: ستارگان، امانی برای اهل آسمان هستند و اهل بیتم (ع) امانی برای امتم به شمار می‌روند. (3)

در ادامه این نوشتار، به اختصار به فضایل خدیجه دخت خویلد (س) همسر والامقام پیامبر اسلام (ص) و مادر کوثر خواهیم پرداخت.

خدیجه دخت خویلد بن أسد بن عبد العُزّی بن قُصَیّ، پانزده سال پیش از عام الفیل در مکه دیده به جهان گشود. پدرش خویلد بن أسد از اشراف قریش و بزرگان بنی أسد بن عبد العزی (از تیره‌های قریش) بوده و مادرش فاطمه دخت زائده بن أصم نام داشته است. (4) پسرعمویش ورقه بن نوفل بن أسد نیز مردی خردمند و برخوردار از دانش و حکمت در روزگار جاهلی بود و از مردان نیک دوران خود به شمار می‌رفت. (5)

هنگامی که پیامبر گرامی اسلام (ص) به سن 25 سالگی رسید، با خدیجه دخت خویلد (س) ازدواج فرمود؛ خدیجه (س) در آن روزگار بانویی بازرگان بوده و از شرف و دارایی فراوانی برخوردار بود. فضیلت‌های اخلاقی پیامبر اسلام (ص) از جمله راستگویی، امانت داری و حسن خلق آن یگانه روزگار (ص) به خدیجه (س) رسیده بود و از این رو خدیجه (س) به پیامبر خدا (ص) [که در زمان پیش از بعثت آن حضرت را محمد امین «ص» می‌خواندند] پیشنهاد کرد برای تجارت با کاروان تجاری‌اش رهسپار شام شوند. رسول خدا (ص) این پیشنهاد را پذیرفت و خدیجه (س) در این سفر، خادم خویش مَیسَره را نیز فرستاد و میسره در بازگشت به مکه، شمه‌ای از مکارم اخلاقی و آراستگی رفتاری پیامبر (ص) را برای خدیجه دخت خویلد شرح داد. پس از این جریان، خدیجه (س) که آن هنگام مجرد بوده (6) و شیفته رفتار والا و اخلاق آسمانی محمد أمین (ص) شده بود، به آن حضرت (ص) پیغام داد: ای پسر عمو، من به شما تمایل یافته‌ام، به دلیل نزدیکی (و خویشاوندی)، شرف و جایگاه شما در میان قوم [قریش] و نیز امانت داری، حسن خلق و راستگویی‌ات. در ادامه پیشنهاد ازدواج از سوی خدیجه (س) به رسول خدا (ص) مطرح شد.

پیامبر اسلام (ص) نیز این جریان را با عموهایش بویژه عموی والاتبارش ابوطالب بن عبدالمطلب طرح نمود و این وصلت خجسته به انجام رسید و خدیجه بانوی بزرگوار تاریخ، به افتخار همسری پیامبر اسلام (ص) نائل آمد؛ پیامبر خدا (ص) نیز که خدیجه (س) را به همسری برگزیده بود، او را دوست می‌داشت و همواره آن بانوی بزرگوار را محترم داشته و تا زمانی که زنده بود، همسر دیگری برنگزید. همه فرزندان پیامبر اسلام (ص) به جز ابراهیم نیز از خدیجه (س) متولد شدند. (7)

پس از آنکه پیامبر اسلام (ص) در سال چهلم عام الفیل به مقام نبوت نائل آمد و فرشته وحی بر آن بزرگوار (ص) نازل و جهان به نور نبوت خاتم پیامبران (ص) روشن شد، همسرش خدیجه (س) نخستین زنی بود که به رسالت محمد أمین (ص) ایمان آورد و طبق اجماع مورخان، خدیجه دخت خویلد (س) نخستین بانویی است که به آیین اسلام گرویده است. در این باره نسائی (از بزرگان اهل سنت) از مردی به نام عفیف چنین روایت کرده است:

[در ابتدای بعثت پیامبر اسلام] برای تجارت و خرید لباس و عطر برای خانواده‌ام، به شهر مکه آمدم. در مکه نزد عباس بن عبدالمطلب [عموی پیامبر «ص» که از تاجران بزرگ مکه بوده است] رفتم و هنگامی که کنار او نشسته بودم، دیدم جوانی آمد و نگاهش را به آسمان دوخت و روبروی کعبه ایستاد و کمی بعد، نوجوانی را دیدم که سمت راست آن مرد جوان ایستاد و در ادامه بانویی را دیدم که پشت سر آن دو ایستاد. هنگامی که آن مرد جوان به رکوع رفت، آن نوجوان و زن نیز چنین کردند. من گفتم: ای عباس، صحنه شگفت انگیزی و بزرگی است! عباس نیز گفت: آری چنین است. آیا می‌دانی آن مرد کیست؟ پاسخ دادم: خیر. گفت: او محمد بن عبد الله (ص) است. آیا می‌دانی آن نوجوان کیست؟ او علی پسر برادرم است… آیا می‌دانی آن زن کیست؟ او خدیجه دختر خویلد همسر او [پیامبر «ص»] است. برادر زاده‌ام خبر داده که پروردگارش خدای آسمان و زمین است… به خدا سوگند جز این سه تن، کسی را نمی‌شناسم بر روی زمین بر این دین استوار و پایبند باشد. (8)

آری، خدیجه همسر پیامبر (ص)، نخستین بانوی مسلمان بوده و از جایگاه والایی نزد خدا و پیامبر اسلام (ص) برخوردار بوده و محبوب پیامبر خدا (ص) بوده و رسول خدا (ص) [حتی پس از وفات خدیجه «س»] بسیار از او یاد کرده و زبان به ستایش او گشوده و به نیکی یاد فرموده است. (9)

از پیامبر گرامی اسلام (ص) چنین روایت شده است: «خَیرُ نِسَاءِ العَالَمِینَ مَریَمُ بِنتُ عِمرانَ وَ آسِیَّهُ بِنتُ مُزاحِمَ وَ خَدِیجَهُ بِنتُ خُویلد وَ فَاطِمَهُ بِنتُ مُحَمَّدٍ «ص». (10) ترجمه روایت چنین است: «بهترین بانوان جهان، مریم دختر عمران، آسیه دختر مزاحم، خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمد (ص) هستند.»

«عبدالله بن عباس» نیز که از شاگردان برجسته مکتب وحی به شمار می‌رفت، در این خصوص اظهار داشته است: «أفضَلُ نِسَاءِ أهلِ الجَنَّهِ خَدِیجَهُ بِنتُ خُویلد وَ فَاطِمَهُ بِنتُ مُحَمَّدٍ وَ مَریَمُ بِنتُ عِمرانَ وَ آسِیَّهُ بِنتُ مُزاحِمَ». (11) ترجمه چنین است: «برترین و بالاترین زنان اهل بهشت عبارتند از: خدیجه دخت خویلد، فاطمه دخت محمد «ص»، مریم دخت عمران و آسیه دخت مزاحم.»

همچنین از رسول خدا (ص) روایت است که در تکریم مقام والای همسر باوفایش خدیجه کبری (س) چنین فرمود: او هنگامی به من ایمان آورد که مردم مرا تکذیب می‌کردند و ثروتش را در راه من [و گسترش آیین اسلام و حمایت از مظلومان و تهیدستان از میان تازه مسلمانان بویژه در زمان حضور بنی هاشم در شِعب أبی طالب] صرف نمود؛ در حالی که مردم از من دریغ می‌کردند. (12)

سرانجام این بانوی گرانقدر و والامقام (س) که عمر خویش را صرف خدمت به محبوبترین خلق خدا و أشرف پیامبران الهی (ص) و دفاع از حقانیت اسلام و رواج آیین الهی و نفی شرک و بت پرستی کرد و مادر دخت گرامی پیامبر اسلام (ص) یعنی حضرت فاطمه زهرا (س) بوده است، در حالی که 64 سال و چند ماه از عمرش می‌گذشت، در مکه وفات یافت. (13)

ابوطالب عموی گرامی پیامبر خدا (ص) و خدیجه بنت خویلد (س) با فاصله‌ای کوتاه، سه سال پیش از هجرت به یثرب (مدینه الرسول) و حدود هشت ماه پس از خروج از شِعب أبی طالب وفات کردند. پیامبر اکرم (ص) این سال را که طی آن دو تن از نزدیک ترین و عزیزترین افراد خانواده اش را از دست داد، عام الحزن (سال اندوه) نامید. (14)

خدیجه کبری (س) از برترین و نامدارترین بانوان جهان اسلام به شمار رفته و در راه گسترش آیین توحید، فداکاری بسیاری از خویش آشکار کرد و نخستین زنی است که دین اسلام را پذیرفت. نسل پیامبر اسلام (ص) نیز از طریق این بانوی والا مقام (س) جریان داشته و مادر فرزندان پیامبر اسلام (ص) به استثنای ابراهیم بوده است. فضیلت‌های این بانوی برجسته و پاک سیرت فراتر از آن است که در قالب کلمات بگنجد. خدیجه (س) از برترین بانوان جهان محسوب می‌شود و الگویی نیکو برای همه زنان در سراسر گیتی به شمار می‌رود.

پی‌نوشت‌ها

1. فضل آل البیت (ع)، ص 52

2. إحیاء المیت بفضائل أهل البیت (ع)، ص 16

3. همان، ص 23

4. فی فضائل أمهات المؤمنین، ص 22

5. خدیجه أم المؤمنین، ص 33

6. به گواهی تاریخ، خدیجه دختر خویلد (س) پیش از ازدواج با رسول خدا (ص) دو مرتبه ازدواج کرده بود. یک بار با ابوهاله بن زراره وصلت نمود که حاصل این ازدواج، تولد پسرانی به نام هاله و هند بوده است. این ازدواج دیری نپایید و ابوهاله وفات کرد. در ادامه، خدیجه دختر خویلد (س) با مردی به نام عتیق بن عائذ مخزومی ازدواج کرد که از او نیز صاحب دختری به نام هند شد. (ر.ک: خدیجه أم المؤمنین «س»، ص 35- 33)

7. حیاه أم المؤمنین خدیجه، ص 51- 50؛ نام مادر ابراهیم بن رسول الله (ص)، ماریه قبطیه بوده است.

8. خصائص أمیر المؤمنین (ص)، ص 27

9. فی فضائل أمهات المؤمنین، ص 24

10. اعلام الوری لأعلام الهدی، ج1 ص 156؛ در روایت مشابه دیگر أنس بن مالک از رسول خدا (ص) چنین نقل کرده است: از میان زنان جهانیان [در فضیلت و برتری]، چهار تن تو را کافی است: مریم دختر عمران و خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمد (ص) و آسیه همسر فرعون. (ر.ک: الثغور الباسمه فی فضائل السیده فاطمه، ص 70)

11. چهل حدیث در فضائل حضرت زهرا (س)، ص 12

12. أخبار الدول و آثار الأول، ج1ص 264 (فی فضائل خدیجه أم المؤمنین رضی الله عنها)

13. همان

14. خدیجه مادر کوثر است، ص 130؛ ابوطالب بن عبدالمطلب عموی پیامبر اسلام (ص) که او را سید البطحاء، شیخ قریش و رئیس مکه می‌نامیدند، نیز در همان سال وفات خدیجه (س) در سن بالای 80 سالگی رحلت کرد و پیامبر خدا (ص) را با کوهی از مشکلات تنها گذارد. در ادامه خداوند زمینه هجرت پیامبر (ص) و مسلمانان را به مدینه فراهم کرد و با این هجرت مبارک، فصل نوینی در تاریخ اسلام گشوده شد. (ر.ک: دیوان أبی طالب عم النبی «ص»، ص 9)

فهرست منابع

1- تونجی، محمد، دیوان أبی طالب عم النبی (ص)، بیروت، دار الکتاب العربی 1994

2- سیوطی، جلال الدین، إحیاء المیت بفضائل أهل البیت (ع)، دار المدینه المنوره 1420 ق

3- ____، ____، الثقور الباسمه فی فضائل السیده فاطمه (س)، دبی، دائره الشؤون الاسلامیه 2011

4- شلبی، محمود، حیاه أم المؤمنین خدیجه، بیروت، دار الجیل 1992

5- طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، اعلام الوری لأعلام الهدی، بیروت، دار المعرفه 1979

6- عزیزیان، محمود، خدیجه مادر کوثر است، انتشارات مهر امیر المومنین (ع) 1395

7- قرمانی، أحمد بن یوسف، أخبار الدول و آثار الأول، عالم الکتاب 1992

8- گودینی، محمد جواد، چهل حدیث در فضائل حضرت زهرا (س)، تهران، انتشارات نظری 1397

9- محمد عمر، عبدالمنعم، خدیجه أم المؤمنین، الهیئه المصریه العامه للکتاب 1994

10- مقریزی، أحمد بن علی، فضل آل البیت (ع)، دار الاعتصام 1972

11- نسائی، أحمد بن شعیب، خصائص أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب (ع)، دار الکتاب العربی 1987

12- یاسمین، شذی، فی فضائل أمهات المؤمنین، کویت، مبره الآل و الأصحاب 2005


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

lastnews

سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا؛ بازگشایی مدارس منتفی است/ شرایط برگزاری راهپیمایی 22 بهمن

دشمنان نیت سوئی در دریا داشته باشند با قدرت موشکی منهدم می‌شوند

هشدار به تهدید دشمن/ از پهپادهای «نهاجا» به زودی رونمایی می‌شود

مردم در عزاداری فاطمیه پروتکل‌های بهداشتی را رعایت کنند

شلیک موشک‌های بالستیک سپاه به عمق اقیانوس هند

افزایش چشمگیر تولید لوازم خانگی در 9 ماهه امسال

آلودگی هوا در برخی مناطق تهران از 200 عبور کرد/اعلام شاخص شهرها

دربی نود و چهارم؛ ترکیب استقلال برای دیدار با پرسپولیس مشخص شد/ دیاباته روی نیمکت

در پذیرش‌های بدون کنکور؛ 530 هزار صندلی دانشگاه خالی ماند/ تمدید تکمیل ظرفیت هم جواب نداد

دربی نود و چهارم؛ ترکیب پرسپولیس مقابل استقلال مشخص شد

براساس داده‌های جدید هواشناسی؛ رکورد گرما در سال 2020 شکسته شد

تولید 120 هزار تن زیتون در کشور

دبیرخانه منتشر کرد؛ فهرست 62 فیلم راه‌ یافته به سی‌ونهمین جشنواره فیلم فجر

خطیب‌زاده در نشست خبری: کره جنوبی سریع‌تر پول ایران را بدهد/ بازرسان آژانس اخراج نمی‌شوند

آیت الله رئیسی؛ برای صدور حکم بازداشت ترامپ از دستگاه قضایی عراق تقدیر می‌کنیم

بازخوانی ماجرای واردات خون‌های آلوده از فرانسه

ضعف شبکه ملی اطلاعات در صیانت از کودکان

بودجه‌ دولت بیشترین عواید را نصیب دلال‌ها می‌کند/«برجام»مقدس نیست

زیبا‌ترین باغ‌های ایرانی را بشناسید+عکس

ناگفته‌های دردناک پدر و مادر‌هایی که دیگر فرزندانشان را ندیده‌اند؛ از سرنوشت معمایی ابوالفضل تا جستجو برای زهرای 2 ساله

چرا این روز‌ها شایعه فیلتر شدن لایو اینستاگرام مطرح است و آیا این امکان وجود دارد؟

واکنش احسان علیخانی به خودکشی مهمان «ماه عسل»

زمان واریز یارانه نقدی دی ماه اعلام شد

سخنرانی رهبر انقلاب در سالروز قیام 19 دی سال 1356 مردم قم

کرونای انگلیسی به ایران رسید/ آمار فوتی‌ها دورقمی شد

همه چیز درباره متفاوت‌ترین جشنواره «فیلم فجر»/ شگفت‌زده می‌شویم؟

هیات دیپلماتیک کره جنوبی به ایران سفر می کند

بانک مرکزی اعلام کرد مخالف واگذاری سهام ایران‌مال است

علی کریمی به تیم الدحیل قطر پیوست

صالحی: تولید کیک زرد امسال به 40 تن می‌رسد

در سخت‌ترین محور کربلای4 موفق‌بودیم/دو اتفاق مهم برای آغازکربلای5

واکنش ایران به حادثه دیروز فرودگاه عدن| همه طرف‌ها به نزاع بی فایده پایان دهند

نمی توان به مردم بریتانیا گفت دیگر اروپایی نیستید

جنایت فرودگاه بغداد ریشه‌های زیادی دارد؛ متهم اصلی ترامپ است

نگرانی رژیم صهیونیستی از وقوع انتفاضه سوم فلسطین

جدیدترین قیمت فلزات اساسی در بورس فلزات لندن

پویش #هرهفته_الف_ب_ایران به ایستگاه 34 رسید/افتتاح 25 پروژه با سرمایه 2761 میلیارد تومان

با تمام توان برای ابطال قرارداد توسعه بندر فاو با «دوو» تلاش می‌کنیم

افزایش یک متری تراز دریاچه ارومیه در 7 سال گذشته/سد کانی سیب با سرمایه 500 میلیاردی افتتاح شد

پخش دعای کمیل به صورت زنده از دو شبکه سیما

اخلاص در عمل سرلوحه مکتب حاج قاسم سلیمانی است

تولید نسخه جدید نرم افزار اندرویدی مجموعه آثار آیت الله روحانی

آداب عزاداری در سیره و کلام آیت‌الله بهجت

ترکیب پرسپولیس مقابل ذوب‌آهن مشخص شد

ترکیب ذوب‌آهن مقابل پرسپولیس مشخص شد

گزارش تمرین استقلال| حضور گروه مستندساز و جلسه 10 دقیقه‌ای فکری با بازیکنان

کمانداران در قشم اردو می زنند

جزئیات طرح «اقدام متقابل علیه عامل اصلی ترور سردار سلیمانی»

اساتید بسیجی در نشست با رئیس مجلس: FATF را ناقض هویت ملی می‌دانیم

لایحه بودجه 1400 نیازمند چکش‌کاری و تغییرات بیشتری است